Сыр: мең еллар аша килгән тәм сере

Сыр ничек барлыкка килгән?

Тарихчылар сыр ясауның очраклы рәвештә килеп чыгуын фаразлый. Борынгы кешеләр йорт хайваннарын асрый башлагач, сөтне саклау юлларын эзләгән. Җылыда торган сөтнең әчүен күреп, алар аннан эремчек һәм сыекча аерылып чыгуын күзәткәннәр.

Риваятьләрнең берсендә әйтелгәнчә, юлга чыккан сәүдәгәрләр сөтне хайван ашказаныннан ясалган капчыкларда йөрткән. Эссе һава һәм табигый ферментлар тәэсирендә сөт куерган һәм сырга охшаган массага әверелгән. Шулай итеп кешеләр сөтне озак саклау серен ачкан.

Вакыт узу белән төрле халыклар сыр ясау технологияләрен камилләштергән: кемдер аны киптергән, кемдер тозлаган, кайберләре үләннәр һәм тәмләткечләр кушкан. Нәтиҗәдә дөньяда меңләгән төр сыр барлыкка килгән.

Ни өчен сыр шулкадәр популяр?

Табиблар һәм туклану белгечләре сырны аксым, кальций һәм файдалы майлар чыганагы дип атый. Ул сөякләрне ныгыта, организмны энергия белән тәэмин итә.

Сырның тагын бер өстенлеге — ул бик туклыклы. Аз күләмдә генә ашасаң да, озак вакыт ачлык тоймыйсың.

Шулай да белгечләр артык күп кулланмаска киңәш итә. Аеруча тозлы һәм майлы сортларны чамасын белеп кенә ашарга кирәк.

Каты сырлар: вакыт белән өлгергән тәм

Бүген кибетләрдә иң киң таралган төр — каты сырлар. Аларны җитештерү өчен махсус температура, дымлылык һәм вакыт кирәк.

Кайбер сортлар ике айда өлгерсә, кайберләре ярты елдан артык саклана. Белгечләр әйтүенчә, өлгерү вакыты озайган саен сырның тәме тирәнәя, файдалы матдәләр күләме дә арта.

Чын каты сырда кечкенә “күзләр” — тишекләр булуы табигый санала. Алар махсус бактерияләр эшчәнлеге нәтиҗәсендә барлыкка килә.

Ә менә артык йомшак, ябышкак сыр өлгереп җитмәгән булырга мөмкин.

Тозлы сырларның үз җанатарлары бар

«Брынза», «Сулугуни» кебек сырлар тозлыкта өлгерә. Алар Кавказ, Балкан якларында аеруча популяр.

Бу төр сырларның үзенчәлеге җиңелчә тозлы тәм һәм тыгыз структуралы булуында. Алар салатлар, камыр ризыклары һәм кыздырылган ашамлыклар өчен бик туры килә.

Йомшак сыр — нәфис ризык

Йомшак сырларны күпләр десерт дәрәҗәсендәге ризык дип саный. Алар крем сыман текстурасы белән аерылып тора.

Мондый сырларны бал, чикләвек, җиләк-җимеш белән бергә бирәләр. Француз кухнясында алар аерым культурага әверелгән.

Эретелгән сырлар: тиз һәм уңайлы

Совет чорында киң таралган «Дружба», «Янтарь» кебек эретелгән сырлар бүген дә популярлыгын югалтмый.

Аларны җитештергәндә төрле сырларны эшкәртеп, сөт ризыклары һәм махсус кушылмалар өстиләр. Мондый продукт озак саклана һәм бутерброд өчен уңайлы.

Сырны дөрес сакламасаң...

Белгечләр әйтүенчә, сыр — “тере” продукт. Ул һавадагы исне тиз сеңдерә. Шуңа күрә аны балык, сарымсак, ысланган ризыклар белән бергә саклау киңәш ителми.

Иң яхшысы — сырны пергамент кәгазьгә төреп, капкачлы савытта тоту.

Кызыклы фактлар

• Франциядә 1000нән артык төр сыр җитештерелә.
• Иң кыйммәтле сырларның кайберләре дөя яки ишәк сөтеннән ясала.
• Дөньядагы иң зур сыр тәгәрмәче берничә тонна авырлыкта булган.

Йомгаклап, шуны әйтергә кирәк: сыр — гади генә ризык түгел. Ул төрле халыкларның тарихын, мәдәниятен һәм аш-су традицияләрен саклап килгән уникаль продукт. Бүген дә сыр ясау осталыгы буыннан-буынга күчә, ә аның тәме кешеләрне бер өстәл артына җыя.

Фото – ясалма фәһем.