Күкеләр турында кызыклы мәгълүмат

Күкеләр Татарстанда кайда яши?

Республикабыз территориясендә күкеләрнең ике төре очрый:

• Гади күке (лат. C. canorus) – Татарстанның бөтен территориясе буенча таралган. Аны яфраклы һәм катнаш урманнарда, иске паркларда, бакчаларда, хәтта куаклыкларда (әрәмәлекләр) ишетергә мөмкин.

• Саңгырау күке (лат. C. saturatus) – сирәк очрый торган төр, нигездә республиканың төньяк районнарында, ылыслы урманнарда яши.

Игътибарга лаек: Татарстан территориясе буйлап әлеге ике төр ареалының да көньяк һәм көнбатыш чикләре уза. Күкеләр иң күп ылыслы һәм катнаш урманнарда, аланнар һәм кисенделәр белән чиратлашкан урыннарда очрый.

Тышкы кыяфәте һәм аермалары

Күке – уртача зурлыктагы кош.

• Гәүдә озынлыгы: 25–40 см.

• Авырлыгы: 70–150 г.

• Каурый капламы: өсте – кара яки аксыл соры, асты аксыл, дулкынсыман кара буйлы, көрән яки җирәнрәк төстә була.

• Койрыгы озын, киртләч. Томшыгы зур түгел, туры, очында җиңелчә аска бөгелгән. Күз кабагы – ачык кызгылт-сары, аяклары кыска, бик чандыр тырнаклы.

Саңгырау күкене гади күкедән ничек аерырга? Саңгырау күке гадидән бераз кечкенәрәк. Аның төп аермасы – гәүдәсенең түбәнге өлешендә ачык һәм киңрәк аркылы сызыклар булуы. Тавышы да гади күкенекенчә ачык түгел, бераз көңселрәк.

Оя паразитлыгы – уникаль үзенчәлек

Күкеләргә оя паразитлыгы хас. Бу нәрсә аңлата? Ана күке үз йомыркаларын башка кошларның оясына сала. Бер елда ул 20 йомыркага кадәр салырга мөмкин.

Күке йомыркасын кайсы кошлар оясына сала?
Гадәттә, алар чыпчыксыманнар отрядындагы вак кошларны сайлый:

• камыш чыпчыклары;

• нарат чыпчыклары;

• чәперчек кошлар;

• башка вак сайрар кошлар.

Процесс болай бара:

1. Күке башта үзен үстергән кошның оясын эзләп таба.

2. Хуҗасы оядан чыгып киткән мизгелне көтә.

3. Ояга барып йомыркасын сала.

4. Әгәр ояда чит кошның йомыркасы булса, күке аны ашап бетерә яки читкә ыргыта, үз йомыркасын гына калдыра.

Кызыклы факт: күке ояны тышкы кыяфәтенә карап кына түгел, ә үзенең кечкенә чагында ишеткән тавышларын истә калдырып та эзли.

Күке баласы ничек үсә?

Йомыркадан чыккан күке баласы – сукыр һәм шәрә була. Ләкин ул бик тиз үсә. Аның иң беренче эше – көндәшләрен (оядагы башка йомыркаларны яки кошларны) оядан алып ыргыту. Ни өчен? Чөнки күке баласы бик күп ашый. Ояда берүзе калса, барлык азык аңа гына эләгә.

Күке балалары кайчан очып чыга?

• Күке балалары июнь – июль башында йомыркадан чыга.

• Июль ахырында өлкән күкеләр көньякка очып китә башлый.

• Яшь күкеләр (бу елгы балалар) сентябрьдә очып китәләр.

Күке нәрсә ашый?

Күкеләр нигездә бөҗәкләр белән туклана:

• коңгызлар;

• аю чикерткәләре;

• филчекләр;

• аю күбәләк гусеницалары.

Шулай ук алар вак-вак җиләкләр дә ашыйлар.