Көзен яфраклар ни өчен саргая: сәбәпләре, фәнни аңлатма һәм кызыклы фактлар
Бу мәкаләдә яфракларның саргаю сәбәпләре, фәнни нигезләмәләре һәм көзге яфраклар турындагы кызыклы фактларны җентекләп карарбыз
Көзен яфраклар ни өчен саргая: төп сәбәп — хлорофилл таркалу
Яфракларның яшел төсе хлорофилл дигән пигмент аркасында барлыкка килә. Ул фотосинтез процессы өчен җавап бирә: яктылык ярдәмендә үсемлекләр туклыклы матдәләр ясый. Җәй көне хлорофилл күп булганга, башка пигментлар күренми.
Көз көне көн кыскара, кояш нуры зәгыйфьләнә. Үсемлек кышка әзерләнергә вакыт җиткәнен аңлый һәм хлорофилл ясауны туктата. Яшел пигмент таркала башлагач, яфракларда электән булган башка пигментлар — каротиноидлар (сары һәм кызгылт сары) һәм антоцианнар (кызыл һәм алсу) — күренә башлый.
Яфраклар төсен билгеләүче пигментлар
| Пигмент | Төсе | Үзенчәлеге |
|---|---|---|
| Хлорофилл | Яшел | Фотосинтез өчен җавап бирә, көз көне таркала |
| Каротиноидлар | Сары, кызгылт сары | Җәй көне дә була, хлорофилл аркасында күренми |
| Антоцианнар | Кызыл, алсу | Көз көне активлаша, туфракка бәйле |
Агачларның генетик коды һәм туфрак йогынтысы
Америка галимнәре төрле территорияләрдә үскән агач токымнарын өйрәнгәннән соң, көзге яфраклар төсе туфракка да бәйле икәнен ачыклаган. Мәсәлән, кызыл өрәңге начар туфракта үссә, аның яфраклары тагын да кызылрак була.
Шулай ук яфракларның көзге төсе агачның генетик кодында билгеләнгән. Һәр агач токымының үз төсе алмашыну темпы һәм кабатланмас бизәге бар.
Яфраклар ни өчен шунда ук коелмый?
Агачлар яфракларын саргаюга ук коймый — алар әле бераз вакыт төсле яфраклы килеш үсеп тора. Моның сәбәбе: каротиноидлар һәм антоцианнар бүлеп чыгару яфракларга коелмый торырга мөмкинлек бирә. Шулай итеп агач яфраклардагы файдалы матдәләрне озаграк туплый һәм кышка әзерләнә.
Көзге яфракларның практик куллануы
-
Кулинариядә: Өрәңге яфракларыннан сироп әзерлиләр, аны десертларга һәм камыр ризыкларына салалар.
-
Иҗатта: Кайбер төбәкләрдә яфракларны көзге композицияләр һәм эшләнмәләр ясау өчен кулланалар.
-
Билгеләр: Әгәр яфраклар тиз һәм бердәм коела икән — кыш кырыс булачак. Агачларда озак торсалар — озакка сузылган көзгә.
Кызыклы эксперимент: өрәңге яфракларыннан букет
Кечкенә эксперимент ясап була: өрәңге яфракларыннан букет җыеп, аларның суда үзләрен ничек тотуларын күзәтегез. Бу яфракларның бизәк кенә түгел, ә үз ихтыяҗлары булган тере организмнар икәнен ачык күрсәтәчәк.
Йомгак
Көзен яфракларның саргаюы — табигатьнең матур һәм фәнни яктан кызыклы күренеше. Хлорофилл таркалу, каротиноидлар һәм антоцианнарның күренә башлавы, генетик код һәм туфрак йогынтысы — барысы да көзге палитраны булдыра. Киләсе көз көне яфракларга караганда, сез инде аларның ни өчен саргаюын һәм нинди файдалы матдәләр туплавын белерсез.
Нет комментариев