Бушлай сыр тәбедә генә!

– “Шәхси счетыгыздагы акчаны тиз арада икенче счетка күчерергә кирәк. Мошенниклар акчагыз­ны үзләштерергә тели” дигән сыл­тау белән мошенниклар беркат­лы өлкәннәрне алдый. “Депозит”, “банк счеты” дигән сүзләр кулла­нып, алдарлар психологик яктан басым ясый. “Шалтырату турын­да банк хезмәткәрләренә әйтмәгез, мәгълүматлар беркая да чыгарга тиеш түгел!” дигәнгә ышанып, рай­ондашларыбыз вакытны суза һәм, ярык тагарак янында калганнарын аңлагач кына, безгә мөрәҗәгать итәләр. Мошенникларның эчке эшләр бүлеге хезмәткәрләренә, миңа да шал­тыратканнары бар, – ди район эчке эшләр бүлеге җитәкчесенең оператив эшчәнлек буенча урынбасары, поли­ция подполковнигы Ришат Бәхтиев.

1964 елгы хатын-кыз да алдану­ын соңлап аңлаган. Сәлимә апаның кәрәзле телефонына шалтыратучы үзен “Мәскәү өлкәсе буенча өлкән тикшерүче” дип таныштыра. 24 яшь­лек егетнең райондашыбыз исеменә кредит алырга дип, Мәскәү банкына килүен хәбәр итә. Сүзләре ышаныч­лы яңгырасын дип: “Хәзер сезне үзәк банк белән тоташтырам”, – дип әйтә. Алдашуның нәрсә икәнен белмәгән 57 яшьлек ханымның “Ак барс” банкы картасында 500 мең сум акча булуын искәртеп, бу сумманы мошенниклар үзләштергәнче салдырып кую яхшы­рак булуын әйтәләр. Кеше картасын­да күпме акча булуын каян беләләр, диген?!

– Үзәк банклардан мәгълүмат алалар, “утечка информации” дигән шик бар. Кешенең исем-фа­милиясен, атасының исемен баш­кача каян белергә мөмкин?! Шәхси мәгълүматларны биргәндә алар­ны кулланырга рөхсәтне үзебез үк бирәбез түгелме соң?! “Мөслим рай­оны эчке эшләр бүлегеннән” дип тә шалтыратырга мөмкиннәр. Ал­данмагыз! Район эчке эшләр бүлеге хезмәткәрләре беркайчан да карта но­мерларын сорамый, сорарга хаклары да юк! “Республика тикшерү комите­тыннан”, “прокуратурадан” дип шал­тыратучылар да әз түгел, – ди район эчке эшләр бүлегенең уголовный ро­зыск бүлеге җитәкчесе Булат Зама­лиев.

Метрәйдән 1977 елгы егет тә ка­ракларны баеткан. Картасында акча булмавы да туктатмаган. Мошенни­клар беркатлы егеттән, хәйләләп, “Ак барс” банкыннан 300 мең сум кредит алдыртканнар. Егет, банктан кредит алып, аны ваклап, берничә номерга җибәргән.

– Бу очракта да мошенниклар: “Сезнең исемгә кредит алганнар. Ак­чаны икенче счетка күчерергә кирәк. Тик моның өчен башта, кредит алып, мошенниклар алган кредитны ка­пларга кирәк”, – дип мөрәҗәгать итә. Узган ел җирлегебездә 16 мошенни­клык очрагы теркәлеп, шуларның дүртесен генә ача алдык. Дүрт очрак­та да акча хуҗаларына кайтарылды, – ди Булат Замалиев.

Мошенниклар күпчелек интер­нет аша шалтыраталар. Көнлек те­лефон номерлары сатып алып, акча үзләштерәләр. Зур шәһәрләрдә “Тат­телеком” кебек оешмалар һәм колл- үзәкләр күп.

– 8-499, 8-495, 8-800 дип башланган телефон номерларын алмаска киңәш итәбез. Алдарлар мондый номерлар­дан гына түгел, кәрәзле телефон но­мерларыннан да элемтәгә керергә мөмкин. Ватсап аша ялган таныклы­клар, закон сагында торучыларның фотосурәтләрен дә җибәрәләр. Үзләрен республика тикшерү коми­тетыннан дип таныштыручылар да еш очрый. Мошенникларның төп контин­генты – өлкәннәр. Әнигә дә шалтырат­каннары бар. Сөйләшмичә, берничә тапкыр телефонны өзеп куйгач, соңга таба, тавыш күтәреп, җикеренә үк башладылар. Явыз гамәлләре ба­рып чыкмагач, нервлары какшый, күрәсең, – ди Ришат Бәхтиев.

Татарстан буенча мәгълүматларга күз салсак, хәзер мошенникларның корбаннары арасында егет-кызлар да бар. Яшьләр интернетта күп уты­ра, мәгълүматлы, дип уйлыйбыз. Күрәсең, яшь-җилкәнчек дөньядагы вәзгыятьтән бөтенләй хәбәрдар түгел. Шушы көннәрдә генә “Зәй кешесенең картасыннан 2 миллионнан артык акча салдырганнар” дигән хәбәр ки­леп иреште.

Ришат Бәхтиев интернеттагы ай-пи адрес буенча мошенниклар­ны табу җиңелрәк, ди. Ләкин алдар­лар хәйләкәр шул, ай-пи адресла­рын үзгәртә башлаганнар. Нидер­ланд, Германия, Украина, США дип үзгәртелгән адреслар аферистларны табу мөмкинлеген юкка чыгара.

– Телеграм да акча янчыгын са­ектырырга ярдәм итә. “Җиңел эш тәкъдим итәбез”, “инвестицияләр белән – яхшы тормыш” тәкъдим итеп, халыкның аңын томалыйлар. Бер райондашыбыз шушы канал аша эш эзләгәндә “кара көнгә” дип саклаган запасларыннан колак кага. Телеграм- каналда күңеленә ятышлы эш тапкан ханым үзенең мөселман булуын һәм хәләл эш кирәк булуын әйтә, – ди Бу­лат Замалиев.

Алдарлар, эшкә өйрәтү өчен дип, аның картасыннан 450 сум акча күчерттерәләр. Бер-ике көннән тагын 5-6 мең сум акчасын салдыралар. Рай­ондашыбыз, алданганын аңлаганнан соң да, мошенникларның: “Мөселман өчен мөселман – туганы кебек, алар бер-берсен алдамый. Акчаңны кире кайтарам” дигән сүзләренә ышанып, карта номерларын әйтә һәм тагын 5 мең акчасын урлата. Шуннан соң гына ул район эчке эшләр бүлегенә килә. Шул ук көнне аңа: “Мин – сез акча күчергән кызның әнисе. Кы­зым авариягә очрап үлде. Сездән алган акчаларны кире кайтарам, рәнҗешегезне алмыйм. Акча күчерү өчен карта номерларыгыз кирәк”, – дип тагын шалтыраталар. Тик бу ва­кытта райондашыбызның картасын­да акча беткән була.

Район эчке эшләр бүлегеннән хәбәр итүләренчә: “Балагыз авариягә очрады, кеше бәрде. Эшне “йомып” калу өчен фәлән сум акча кирәк”, – дип шалтыратучылар да байтак икән. Бәгырь җимеше өчен әни кеше ба­рысына да әзер. “Хәзер курьер килә, аның артыннан акча җибәрерсез”, – диючеләрнең курьерлары үз кешесе булмаска да мөмкин. Интернет аша эшле булган егет-кызлар, шикле сум­ка-пакетларны тиешле урынга алып барганда, үзләренең җинаять юлына басуларын белмәскә да мөмкин.

– Гражданнар “Авито”да “өй сатам”, “машина сатам” һәм башка шундый игъланнар урнаштыра. Белдерү белән кызыксынып шалтыратучыларга акча күчерер өчен карта номерларыгызны әйтеп, күрсәтелгән сылтама буенча билгесез адресларга кереп китүдән сакланыгыз! Сылтама аша кергәндә вирус картадагы акчаны салдырыр­га мөмкин. Үзегезне алдарга юл куй­магыз! – ди Ришат Бәхтиев.

Бушлай сыр тәбедә генә. Озын бер­лек артыннан куып, булганыннан ко­лак какмагыз! Тир түгеп хезмәт куй­ганда гына баеп була. Кредитлар алып, әҗәткә батып, башкаларның җиңел тормышына үзеннән өлеш керткән райондашларыбызга бурыч­ларын түләп бетерү өчен, ай-һай, озак тырышырга туры киләчәк.

Лилия Шәймиева.